Portretten - Bekende personen door de eeuwen heen ( )  

Willem van Haarst

Mertens-Slingerland, M.C.

Vergroot beeldmateriaal

Naast het Maria kerkje (Boterkerkje) op het Vrijthof in Oirschot liggen twee grafstenen.  De ene steen bedekt het graf van Johannes  Söhngen (1866), de andere dat van Willem van Haarst (1853).  Volgens de tekst op de grafsteen is Willem van Haarst op Schoonoord ingeslapen om “in een schoner oord te ontwaken”. 

Wie was Willem van Haarst?  Laten we bij het einde beginnen. Van zijn overlijden is op 16 oktober 1853 door Jan Timmerman en Hendrik van Heeswijk aangifte gedaan bij de ambtenaar van de burgerlijke stand A. de Kroon. Willem is op 16 oktober om half drie overleden, 68 jaar oud, zonder beroep.  Willem van Haarst is geboren in Wormer, zoon  van Hendrikus van Haarst en Maartje Pieters Baas. Hij was  weduwnaar van Gotsie Prom. (BS Oirschot Deel 25 jaar 1853 Akte 84)

Het toeval bestaat.  Willem van Haarst werd in Oirschot begraven naast de kerk, die in een verleden toegewijd was aan de H. Maria en de H. Odulphus . Willem van Haarst werd in Wormer geboren. Ook daar werd in een ver verleden de H. Odulphus vereerd. Sterker nog:  Willem werd gedoopt in de protestantse kerk in Wormer die in de katholieke periode naast de H. Maria Magdalena ook de H. Odulphus als kerkpatroon had!
De ouders van Willem, Hendrikus van Haarst en Maartje Pieters Baars kregen drie kinderen: Trijntje, Willem en Anna. Willem werd gedoopt op 6 november 1785. (bron: http://www.katerstede.nl). Willem werd als jonge man ondermeester in Westzaandam. Sinds het ontstaan van de Bataafsche Republiek groeide de belangstelling voor het onderwijs. Zo werd in 1802 een einde gemaakt aan het gebruik dat alle schoolkinderen bij elkaar in één klas zaten. Willem van Haarst heeft de vernieuwingen aan het begin van zijn loopbaan meegemaakt en er ook daadwerkelijk aan meegewerkt.  Na zijn ondermeesterschap werd hij tweede leermeester aan de Stadsdiaconieschool op de Bloemgracht in Amsterdam. Eind 1805 wordt Willem van Haarst benoemd als “eerste onderwijzer der jeugd”  te Burgt op Texel.  In 1806 overlijdt vader Henricus van Haarst. Willem trouwt in 1812 in Texel met  Barber Rab, de negentien jarige dochter van Willem Rab en Trijntje Leenderts Bakker.

In de “Bijdragen ter bevordering van het Onderwijs en de Opvoeding , deel IV uit 1813 wordt “den waardigen en zeer kundigen W. van Haarst” geprezen.  Willem blijft niet op Texel. In 1816 wonen Willem en Barbera  in Sneek. Willem is benoemd tot onderwijzer aan de Stads Burgerschool . Willem en Barbera  krijgen zeven kinderen:  1816 Trijntje Bakker;  1820 Maria; 1821 Petrus;  1823 Helena Cornelia;  1825 Barbera Sofia;  1827 Kornelis;  1830 Barbera Sofia. Drie kinderen sterven jong: Kornelis en de beide meisjes met de naar Barbera Sofia.
Het gaat goed met de loopbaan van Willem van Haarst. In 1817 publiceert hij samen met H.M. Reidsma “Voorstellen toegepast op de oefeningen met de tafel der eenheden van Pestalozzi”. De Zwitserse Johan Heinrich Pestalozzi ( 1746-1827) wordt nog steeds gezien als de pionier in de pedagogie.  Willem is een volgeling van Pestalozzi  en van Johannes Henricus Niewold. (1737-1812). Nieuwold was een van de eerste schoolopzieners in Nederland. De leerboeken van Willem van Haarst en Reidsma zijn nog steeds zeer gewild en worden voor hoge bedragen antiquarisch aangeboden op het internet. In 1820 verschijnt zijn “Natuurbeschouwingen voor Jonge Lieden, ter Veredeling van Verstand en Hart”.  In 1822 wordt in de Groote kerk te Leeuwarden een zilveren medaille uitgereikt aan de onderwijzers W. van der Haarst en H. M. Reidsma te Sneek als schrijvers “ eener prijsverhandeling over het doel en den gang der leerwijze van Nieuwold, bekroond door de provinciale commissie van onderwijs in Friesland. Een koor van onderwijzers, begeleid door orchestmuziek, laat zich hooren.” (Stads- en Dorpskroniek van Friesland, deel  1 C. Wumkes). In 1828 volgt nog “Beschouwingen van het dierenrijk voor jongelieden” .  (van der AA, A.J. Biografisch woordenboek der Nederlanden, deel 8 eerste stuk , Haarlem 1867). In 1830 sterft  Barbera sterft  in het kraambed, zes dagen na de geboorte van haar dochtertje Barbera Sofia. Willem blijft als weduwnaar achter.  Wellicht zorgen zijn dochters Trijntje Bakker en Maria voor het huishouden.

In 1839 zijn er drie bruiloften in Sneek: dochter  Maria trouwt in oktober 1839 met  Jacobus Meinhardi Swartte van Loon. In november 1839 trouwt dochter Trijntje Bakker met Jan Hendrik Hoogland.  De derde bruidegom is Willem zelf die in december 1839 hertrouwt Willem met Gatske Prom.  Zij was twee keer eerder gehuwd. Uit haar eerste huwelijk had zij een zoon Koenraad Houwink, geboren in 1824.   Gatske overlijdt in 1848 in Sneek.   (Tresoar Frysk Histoarysk en Letterkundich Sintrum)
In 1849 doet Willem van Haarst afstand van zijn functie aan de Stadsburgerschool in Sneek en vertrekt naar Oirschot.  Waarom naar Oirschot?  Zijn dochters en zoon Pieter bleven in Friesland wonen. Het is niet te achterhalen waar Trijntje Bakker en Jan Hendrik Hoogland woonden. Mogelijk woonden zij met Helena Cornelia in Menaldumadeel. Dochter Helena Cornelia trouwt in 1879 in Menaldumadeel met de koopman Abel Doesburg. Abel Doesburg was de zoon van een arts uit Eenrum, Groningen.  Maria en Jacobus Meinhardi  Swartte van Loon wonen in Dokkum.  Jacobus is lid van Provinciale Staten van Friesland. Ook zoon Pieter (Petrus)  woont in Dokkum . Pieter sterft in 1856 in Amsterdam, maar zijn overlijdensakte werd ingeschreven bij de burgerlijke stand in Dokkum.

De beste verklaring is dat Willem les is gaan geven  aan de beroemde Franse School van Jan Söhngen.  Het is heel goed denkbaar dat beide leraren contact gehad hebben. Financieel zat Willem van Haarst er warmpjes bij. Hij kon zich een fraaie buitenplaats als Schoonoord veroorloven. De Franse  School werd toen nog gehouden in het huis aan de Molenstraat 10. Wellicht waren beiden vrienden. Jan Söhngen zou dertien jaar later een graf krijgen naast dat van Willem van Haarst. Volgens de toenmalige opvattingen zouden beiden verrijzen op de jongste dag. Wellicht is de begraafplaats zo gekozen dat het eerste wat zij dan zullen zien het gebouw is van de Franse School.